هزینههای نظامی جهان در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲.۸۸۷ تریلیون دلار رسید که معادل ۲.۵ درصد از کل تولید ناخالص داخلی جهان است. در این میان، ایالات متحده، چین و روسیه بهتنهایی بیش از نیمی از این هزینهها را به خود اختصاص دادهاند.دولتها از این بودجهها بهعنوان ابزاری برای حفظ بقای ملی دفاع میکنند. زیرا در دنیایی ناپایدار، قدرت نظامی میتواند از مرزها، مسیرهای تجاری، منافع ملی و امنیت شهروندان محافظت کند. از این منظر، یک کشور ضعیف ممکن است در نهایت هزینهای بسیار سنگینتر از منابع مالی صرفهجوییشده بپردازد.با این حال، نادیده گرفتن هزینه فرصت این روند نیز دشوار است. جهان امروز تقریباً ۳۰ برابر بیشتر از کل بودجه مورد نیاز برای جبران کمبود منابع آموزشی در کشورهای کمدرآمد و متوسط، صرف امور نظامی میکند.همین مسئله پرسشی مهم را مطرح میسازد: اگر حتی بخش کوچکی از این بودجهها به آموزش، بهداشت، زیرساخت، انرژیهای پاک یا کاهش فقر اختصاص مییافت، جهان تا چه اندازه متفاوت بود؟
مخارج نظامی جهان همچنان در مسیر صعودی قرار دارد و این روند دیگر محدود به یک منطقه خاص نیست. بر اساس گزارش مؤسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، مخارج نظامی جهان در سال ۲۰۲۵ با رشد واقعی ۲.۹ درصدی نسبت به سال قبل، به ۲.۸۸۷ تریلیون دلار رسید. این موضوع یازدهمین سال متوالی رشد هزینههای نظامی را نشان میدهد و بیانگر آن است که بودجههای دفاعی به یکی از اولویتهای بلندمدت دولتها تبدیل شدهاند.سهم مخارج نظامی از تولید ناخالص داخلی جهان نیز از ۲.۴ درصد در سال ۲۰۲۴ به ۲.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. بهطور متوسط، کشورها حدود ۶.۹ درصد از کل هزینههای دولتی خود را صرف امور دفاعی کردهاند و میانگین سرانه مخارج نظامی در جهان به ۳۵۲ دلار برای هر نفر رسیده است.
بخش عمده هزینههای نظامی جهان در اختیار تعداد محدودی از کشورها قرار دارد. ایالات متحده همچنان بزرگترین بودجه نظامی جهان را در اختیار دارد، هرچند مخارج آن در سال ۲۰۲۵ اندکی کاهش یافته است. چین نیز روند بلندمدت نوسازی ارتش خود را ادامه داده و بودجه روسیه همچنان بهشدت تحت تأثیر جنگ اوکراین قرار دارد.
|
کشور |
مخارج نظامی در سال ۲۰۲۵ |
نکته کلیدی |
|---|---|---|
| ایالات متحده | ۹۵۴ میلیارد دلار | بزرگترین بودجه نظامی جهان |
| چین | ۳۳۶ میلیارد دلار | سیویکمین سال متوالی رشد بودجه دفاعی |
| روسیه | ۱۹۰ میلیارد دلار | سهم نظامی معادل ۷.۵ درصد تولید ناخالص داخلی |
| آلمان | ۱۱۴ میلیارد دلار | رشد ۲۴ درصدی نسبت به سال گذشته |
| هند | ۹۲.۱ میلیارد دلار | پنجمین بودجه بزرگ نظامی جهان |
| بریتانیا | ۸۹ میلیارد دلار | کاهش ۲ درصدی نسبت به سال قبل |
سه کشور نخست این فهرست، یعنی آمریکا، چین و روسیه، در مجموع حدود ۱.۴۸ تریلیون دلار هزینه کردهاند که معادل ۵۱ درصد کل مخارج نظامی جهان است. این تمرکز بالا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سیاستها و رقابتهای همین چند قدرت میتواند مسیر کلی بودجههای دفاعی جهان را تعیین کند.
عامل اصلی این روند را باید در افزایش نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی جستوجو کرد. جنگها، تنشهای منطقهای، رقابت میان قدرتهای بزرگ و فشارهای امنیتی، دولتها را به سمت سرمایهگذاری بیشتر در حوزه تسلیحات، نیروی انسانی، پدافند سایبری، پهپادها، موشکها و فناوریهای نظامی سوق داده است.اروپا یکی از واضحترین نمونهها در این زمینه محسوب میشود. مخارج نظامی این قاره در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۴ درصدی به ۸۶۴ میلیارد دلار رسید. این موضوع عمدتاً تحت تأثیر جنگ روسیه و اوکراین و تلاش اعضای ناتو برای تقویت توان دفاعی شکل گرفت. بودجه نظامی آلمان برای نخستین بار از سال ۱۹۹۰ از سطح ۲ درصد تولید ناخالص داخلی عبور کرد و اسپانیا نیز پس از سالها افزایش مخارج، به بالاتر از این سطح رسید.در منطقه آسیا و اقیانوسیه نیز هزینههای دفاعی با رشد ۸.۱ درصدی به ۶۸۱ میلیارد دلار رسید. چین، ژاپن، تایوان، استرالیا و دیگر بازیگران منطقهای همزمان با تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی در منطقه هند ـ آرام، بودجههای دفاعی خود را افزایش دادهاند.
ایالات متحده نمونهای روشن برای درک ابعاد بودجههای دفاعی کلان است. مؤسسه سیپری برآورد میکند که مخارج نظامی آمریکا در سال ۲۰۲۵ به ۹۵۴ میلیارد دلار رسیده که معادل حدود یکسوم کل مخارج نظامی جهان است.برای مقایسه، بودجه دفاع ملی آمریکا در سال مالی ۲۰۲۴ حدود ۸۷۴ میلیارد دلار بود. این رقم، بخش دفاع را در کنار بزرگترین هزینههای فدرال، از جمله مدیکر و پرداخت سود بدهیها، قرار میدهد.
|
بخش بودجه فدرال آمریکا |
مخارج سال مالی ۲۰۲۴ |
|---|---|
| دفاع ملی | ۸۷۴ میلیارد دلار |
| آموزش، اشتغال و خدمات اجتماعی | ۳۰۴.۶ میلیارد دلار |
| بهداشت عمومی | ۹۱۱.۷ میلیارد دلار |
| بیمه درمانی | ۸۷۴.۱ میلیارد دلار |
| تأمین اجتماعی | ۱.۴۶ تریلیون دلار |
| سود خالص بدهی | ۸۸۱ میلیارد دلار |
تفاوت میان بودجه دفاعی و آموزشی بسیار قابل توجه است. آمریکا در سال مالی ۲۰۲۴ تقریباً سه برابر بیشتر از کل بودجه آموزش، کارآموزی، اشتغال و خدمات اجتماعی، صرف امور دفاعی کرده است.البته این مسئله به معنای امکان انتقال مستقیم بودجه نظامی به آموزش نیست. زیرا بخش بزرگی از هزینههای دفاعی شامل قراردادهای بلندمدت، تعهدات امنیتی، هزینههای پرسنلی و برنامهریزیهای استراتژیک میشود.
در بخش بهداشت، مقایسه بسیار پیچیدهتر است؛ زیرا هزینههای درمانی دولت آمریکا نیز در سطح بسیار بالایی قرار دارد. با این حال، نکته مهم آن است که دفاع ملی همچنان یکی از اصلیترین اولویتهای بودجه فدرال باقی مانده و حوزههایی مانند آموزش، مسکن، مراقبت از کودکان و حمایتهای اجتماعی سهم بسیار کوچکتری دریافت میکنند.
انتقاد از هزینههای نظامی در دوران صلح آسان است؛ زیرا این منابع میتوانستند صرف آموزش، بهداشت، مسکن یا زیرساخت شوند. اما از نگاه دولتها، ضعف نظامی ممکن است هزینهای بسیار سنگینتر به همراه داشته باشد.اصل بازدارندگی بر این ایده استوار است که اگر هزینه حمله به یک کشور بیش از حد بالا باشد، احتمال حمله کاهش پیدا میکند. به همین دلیل، بسیاری از دولتها بودجه دفاعی را صرفاً یک هزینه نمیدانند، بلکه آن را نوعی بیمه برای حفاظت از حاکمیت، امنیت انرژی، مسیرهای تجاری و استقلال سیاسی تلقی میکنند.
قدرت نظامی تا حد زیادی شبیه بیمه عمل میکند. کشورها پیش از وقوع بحران برای محافظت از خود هزینه میپردازند؛ حتی اگر امیدوار باشند هرگز مجبور به استفاده از آن نشوند. این هزینهها در دوران آرامش ممکن است سنگین به نظر برسند، اما نبود چنین پوششی در زمان جنگ یا بحران میتواند خسارتهای بسیار بزرگتری ایجاد کند.این منطق در ائتلافهای نظامی نیز دیده میشود. اصل دفاع جمعی ناتو تصریح میکند که حمله به یک عضو، حمله به همه اعضاست. در سال ۲۰۲۵ نیز اعضای ناتو توافق کردند تا سال ۲۰۳۵ حدود ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به حوزه دفاع و امنیت اختصاص دهند.
چالش اصلی این است که موفقیت بازدارندگی معمولاً قابل مشاهده نیست. اگر کشوری هزینه زیادی صرف دفاع کند و جنگی رخ ندهد، افکار عمومی تنها هزینهها را میبیند. اما اگر کشوری بودجه ناکافی داشته باشد و در برابر تهدیدات آسیبپذیر شود، خسارتهای آن میتواند بسیار فراتر از صرفهجوییهای مالی باشد.پارادوکس اصلی دقیقاً در همین نقطه قرار دارد؛ هزینههای نظامی میتوانند منابع توسعه اجتماعی را محدود کنند، اما ضعف دفاعی نیز قادر است رفاه و ثبات اقتصادی یک جامعه را بهطور کامل نابود کند.
بخش مهمی از استراتژیهای دفاعی مدرن بر پایه تحقیق و توسعه، هوافضا، امنیت سایبری، ماهوارهها، هوش مصنوعی و علوم پیشرفته شکل گرفته است.در همین نقطه، پارادوکس دیگری ظاهر میشود؛ بسیاری از فناوریهایی که در ابتدا برای اهداف نظامی توسعه یافتهاند، بعدها به بخش جداییناپذیر زندگی غیرنظامی تبدیل شدهاند.
بودجههای دفاعی همچنین از یک اکوسیستم صنعتی گسترده پشتیبانی میکنند. قراردادهای نظامی برای مهندسان، توسعهدهندگان نرمافزار، شرکتهای هوافضا، کشتیسازی، نیمهرساناها، امنیت سایبری، لجستیک، دانشگاهها، آزمایشگاههای تحقیقاتی و صنایع پیشرفته، فرصتهای اقتصادی ایجاد میکنند.
سامانه موقعیتیاب جهانی یکی از واضحترین نمونهها است. این فناوری ابتدا بهعنوان یک پروژه نظامی توسعه یافت، اما امروزه زیرساخت اصلی تلفنهای هوشمند، هوانوردی، کشتیرانی، لجستیک، کشاورزی و خدمات اضطراری محسوب میشود.الگوی مشابهی را میتوان در فناوریهای اینترنتی و صفحههای لمسی نیز مشاهده کرد. بسیاری از فناوریهایی که امروز در قلب تلفنهای هوشمند قرار دارند، ریشه در پژوهشهای دفاعی و نظامی داشتهاند.
بحث درباره بودجههای نظامی نباید صرفاً به معنای درخواست برای کاهش هزینههای دفاعی تلقی شود. کشورها برای حفظ ثبات و امنیت خود به بازدارندگی، مرزهای امن، توان سایبری، ائتلافهای قابل اعتماد و نهادهای دفاعی قدرتمند نیاز دارند. در جهانی ناپایدار، امنیت ملی بخشی جداییناپذیر از امنیت اقتصادی است.با این حال، هزینههای دفاعی بیش از حد نیز میتواند در بلندمدت به تضعیف جامعه منجر شود. زمانی که آموزش، بهداشت، مسکن و زیرساختها با کمبود بودجه مواجه شوند، بهرهوری و رشد اقتصادی نیز آسیب خواهد دید. مدیریت هوشمندانه بودجههای دفاعی به معنای تمرکز بر کارایی، شفافیت، مقابله با تهدیدات نوین و سرمایهگذاری بر فناوریهای دوگانه است؛ فناوریهایی که علاوه بر کاربرد نظامی، ارزش اقتصادی و غیرنظامی نیز دارند.در نهایت، هدف اصلی باید ایجاد تعادلی پایدار میان امنیت و رفاه باشد. کشورها میتوانند ضمن حفظ توان دفاعی خود، بر توسعه انسانی، آموزش، سلامت و زیرساختهایی سرمایهگذاری کنند که پایههای واقعی اقتدار و پایداری اقتصادی را شکل میدهند.
در عرض چند ثانیه به صورت رایگان ثبتنام و به پلتفرم خود دسترسی پیدا کرده و به راحتی معامله کنید.
ترامپ در پکن؛ آیا موازنه قدرت تغییر کرده است؟
همراهیِ مدیران ارشدِ غولهای فناوری با ترامپ در دیدار از چین، نشانه ای از آغاز مرحلهای نوین در همکاریهای استراتژیک، تکنولوژیک و دیپلماسی اقتصادیِ جهانی محسوب میشود.
جزئیات
رالی جدید طلا؛ آیا قیمتها در مسیر ثبت قلههای تازه هستند؟
بانکهای مرکزی در پی تغییر اعتماد به ذخایر دلاری، خرید طلا را افزایش دادهاند. در این گزارش بررسی میکنیم که رقابت جهانی جدید برای تصاحب طلا، چه معنایی برای بازارها خواهد داشت.
جزئیاتدر کانال تلگرام ما عضو شو و سیگنالهای معاملاتی رایگان رو دریافت کن!
به کانال تلگرام ما بپیوندید!
